David Bowie, farketmeseniz de, son 30 yilin muziginde cok onemli soz sahibi olmus bir insandir. Nirvana'sindan, U2'sundan, The Cure'una, Smashing Pumpkins'ine, dahasi Marilyn Manson'a kadar piyasa da etkisi altinda kalmayan kimse kalmadi. Kosemde pek adetim degildir, ama David Bowie'nin butun katalogunu size tanitmaya calisacagim.
Gidip kucukken cok zekiydi, erkeklerden hoslanirdi, cok cirkin bir karisi vardi, ay'a amerikalilar giderken Space Oddity diye inanilmaz karanlik muhtesem bir sarki yapti diye konuya girmek yerine, daha onceki albumlerini atlayip THE MAN WHO SOLD THE WORLD ile baslayalim. Yil 1971, elinizde Mick Ronson diye zamaninin Keith Richards'i ile yarisacak bir gitarist ve ileride Nirvana'nin coverlayacagi "Some say the view is crazy But you may adopt another point of view" diye giden bir sarki, unutmadan bir de albumun kapaginda kadin kiyafeti giyiyorsunuz. Daha superstar olmadiginiz icin "I'd rather stay here with all the madmen Than perish with the sadmen roaming free . . . I'm quite content they're all as sane as me." kelimelerini rahatlikla kullanabiliyorsunuz. Album cok ozel ve de guzel degil, ama net bir baslangic.
1972 yilinda Bowie ileride "ornek" olarak gosterilecek ilk albumu HUNKY DORY'i cikardi. Mick Ronson ve produktor Tony Visconti'nin ustalastiklari album inanilmaz klasikler ve gondermeler iceriyor. "The song for Bob Dylan" Dylan'a, "Queen Bitch" ileride Iggy Pop'unda dahil olacagi ucgenin bir ayagi Lou Reed icin yazilmis, "Oh!You Pretty Things" Bowie'nin kapilarini actigi Glam Androjen gencligi icin mukemmel bir mars, "Andy Warhol" zamaninin sanat ikonu icin, "Life on Mars?" da ileride Ziggy Stardust adini verecegi karakterin ilk adimlari, ve en onemlisi herkesi ileride yapacaklari icin hazirladigi "Changes". Suede son 6 senedir bu albumu yapmaya calisiyor, hala tutturamadilar.
Ayni yil, "I am going to be huge" demis Rolling Stone dergisine Bowie. Yine ayni yil, glam rock'in abidesi ZIGGY STARDUST AND THE SPIDERS FROM MARS'i cikardi. Bu albumle Bowie uzaydan gelen mesih Ziggy ve onun grubunu ortaya cikarir. O kadar ki, daha once bir persona'ya raslamayan rock kulturu onu gercek bir mesih gibi karsilar. Ilk sarki "Five Years" 1913/1938/197? diye net bir sekilde apokaliptik bir bakis acisiyla baslar. "Rock N Roll Suicide", "Suffregate City", "Starman", "John, I'm only dancing", "Velvet Goldmine" albumu gunumuzde hala zevkle dinlenilen sarkilari. Marilyn Manson imajindan muzigine herseyini bu albumden caldi dersem yalan olmaz.
1973 yilinda, acikcasi en kalici tarafi kapagi olan (Ziggy'nin suratindan yildirim makyaji vardir), ALADDIN SANE'i cikardi. Mick Jagger ile iliskisi o zamana mi dayanir bilemem ama "Watch that man" inanilmaz bir Keith calintisi olmasi bir yana "Let's spend the night together" cover'i da bu albumde mevcut. "Jean Genie" ve "Drive in Saturday" disinda kayda deger bir calisma degilse de, Ziggy'nin unune un katan yeni bir album oldu.Ayni yil bir darbe daha, PIN UPS. Sahsen cover albumlerinden nefret ederim, ki bu bir cover albumu. Kritiklerin hala yerden yere vurdugu ilk Bowie albumu, ne desem bos, bu albumu geciyorum.
1974 yili DIAMOND DOGS'a gelince Bowie'nin Ziggy karakterini artik oldurmek istedigini anliyorsunuz. Glam Rock'in butun olanaklarini tuketen Bowie "this ain't rock n roll, this is genocide" diye albumune baslar. "We are the dead", "Rebel Rebel" (You like me and I like it all) hep Ziggy'den kurtulma cabalaridir. Herhangi baska bir artist bu kadar populer olmus bir persona'dan (bknz Alice Cooper) kendini siyirmak istemez, gelin gorun ki Bowie 1974'de Glam Rock ve Ziggy'e veda eder.
1975 yilinda dunya hep yeni bir Bowie ile tanisir. Bowie Lennon ve Elton John ile tanismistir ve ilginc bir kararla cani black soul-funk muzige kaymak istemektedir. Buyrun YOUNG AMERICANS. Yeni imaji yuzunden basinin Thin White Duke adini verecekleri bu period bize "All night she was a young american", ve de "Fame" sarkilarini getirdi.
1976 yilinda Bowie yeni sound'una STATION TO STATION albumuyle devam etti. Acilistaki 10 dakikalik Station to Station sarkisinda "The return of the thin white duke" diye girer. Ozellikle Amerikan piyasasinin dort kolla sarildigi bu yeni sound ve album, ileride Manson'in coverlayacagi Golden Years ("Don't let me hear you say life's taking you nowhere"), TVC15'i iceren ilginc bir album. Daha bu albumden Bowie'nin bu yeni tarz'dan da sikilip yeni birseyler aramak uzere oldugu cok rahatlikla anlasiliyor.
1977 yilinda Bowie sohretinin zirvesinde sunlari yapti. Iggy Pop ile beraber uyusturucu merkezi Berlin'e tasinip orada Brian Eno ile kendini studyo'ya kapanip LOW'u yapti. Pop'un dedigine gore butun diyetleri sosis ve eroin olan Bowie/Pop ikilisi, Berlin'in onlara sunacaklari ile yikanip Pop'a Lust for Life, Nightclubbing, Sister Midnight sarkilarini yaptiracakken, Bowie ambient-rock'un ilk ornegi Sound and Vision, Always crashing in the same car, Warsawa, Weeping Wall, All Saints gibi inanilmaz sarkilara imza atti. (Hatirlatirim U2 daha bundan 16 sene daha Zooropa'yi yapmayacakti)Kritikler bu yeniden yepyeni Bowie'yi yere goge sigdiramazken, Bowie ayni sene daha buyuk bir bomba ile geri geldi. "HEROES". Bir onceki Eno/Bowie calismasindaki Bowie ustunlugu bu albumde Bowie'nin experimental'in krali Eno'ya teslim olmasi ve hayatinin albumune imza atmasina sebep oldu. "Heroes" (we could be heroes just for one day), V2 Schneider, Beauty and the Beast, Secret life of Arabia, Abdulmejit inanilmaz sarkilar. Eger Zooropa, Achtung Baby biraz ilginizi cektiyse Eno/Bowie trilogy'si tam size gore.
1978 yilinda Bowie album yapmak yerine Iggy pop'un avrupa turnesinde keyboard calmayi tercih etti. 1979 yilinda butun avrupayi dolasip Berlin'e geri dondugunde Brian Eno ile son calismasi olan trilogy'nin en ucuk uyesi LODGER'i cikardi. Sarki adlari bile kopuk, mesela Fantastic Voyage, Yasasin (evet TURKCE!!), Afrucan Night Flight, Look back in anger, Boys keep swinging...gozuken odur ki, Bowie icin Thin White Duke'u da oldurme zamani gelmistir.
Sadece 10 senede Glam, Soul ve Elektronik muzikte verdigi eserler goz onunde alinirsa Bowie gercekten 70'larin en ilerici sanatcilarindan biri. Maalesef sanatinin hicbir boyutunda 1980'den itibaren Bowie herkesten iki adim ileride degil, populer neyse onu deneyen bir sanatci oldu. 1980 yilinda yaptigi SCARY MONSTERS AND SUPER CREEPS, onun, "artik ne yapsam satiyor" devrine girdigi ilk mega-satan pop albumu. Ashes to Ashes 80'lerde ilk bir numara olan sarkisi. Dahasi bu sarkiyla Bowie, yeni oyuncagi video klip ile tanisir ve cok sever. 3 sene sonra Nile Rodgers ile yapacagi albumde cok isine yarayacaktir bu yeni oyuncak.
1983 yilinda LET's DANCE cikti. Kimse bu albume en sevdigim Bowie albumu demese de dunyada en cok satan Bowie albumu. Chic'in mimari (daha sonra Notorious, Like a virgin gibi sarkilarda da imzasi olacak) Nile Rodgers ile beraber dehset bir produksiyonla o 80'lerde cok satan mega albumlerden birini yaptilar. Aslinda Iggy Pop destekli China Girl icin bile (ki 6 yil once Berlin'de yazmislardi) deger, ama sonun baslangici burada.1984'de Blue Jean'li TONIGHT'i cikardi. Yine ayni sound, yine ayni piyasa kaygisi. Onu coktan terkeden sadik 70'lerdeki kitlesi ve ona kucak ancak 80'lerin MTV gencligi.
1987'de Bowie NEVER LET ME DOWN'i cikardiginda yaptigi muzikten cok ama cok rahatsiz bir yari-tanri ile karsi karsiya kaldik. Neden hala yaptigini bizde sorgular olduk. Kritikler ve dinleyicisi ayni anda bu albumle Bowie'yi terketti. 1993 yilina kadar Bowie solo bir album cikaramayacakti.
Arada iki tane hard rock grubu TIN MACHINE ile yaptigi albumleri direk kenara firlattiktan ve Iman ile evlendikten sonra yaptigi 1993 tarihli BLACK TIE WHITE NOISE (Yine Nile Rodgers ile amac belli yani) korkunc albumu bir kenara birakirsak, Bowie'nin 1995'de Trent Reznor ile tanismasina geliyoruz.
1995 yili ve OUTSIDE. Brian Eno ile calismasina 16 sene once kaldigi yerden devam etmeye karar veren Bowie yanina Trent Reznor'u da alip SEVEN filminde de kullanilacak Heart's Filthy Lesson'i iceren oldukca ilginc ambient-industrial bir album yapti. 11 sene sonra ilk kez hem kritikler hem de dinleyici kitlesi soyle bir kulak kabartmaya karar verdiler. Acikcasi siradan bir Nine Inch Nails kopyasiydi album, ama zamani dogruydu ve tuttu.1997 yilinda Bowie EARTHLING ile dondu. Bu albumde hem bir cesit Ziggy'i geri getirmek hem de Brian Eno/Trent Reznor soundunu korumak amacindaydi. Ozellikle 1995-96 boyunca Nine Inch Nails ile beraber turnesi ona cok ilham vermis olmali ki, bir tane daha saglam Nine Inch Nails albumu yapiverdi. Kesinlikle kotu degil tabii, ama devir NIN devri artik degildi, ve Bowie artik taklit edilmek bir yana hala birilerini taklit ediyordu.1999 yili ve beklenmedik zerafette ...HOURS albumu. Sanki butun muzikal gecmisine bakip soyler gibi "The pretty things are going to hell/They wore it out, but they wore it well" dedigi zaman, evet, nerede kalmistik dedik hepimiz.
Bowie umarim bundan sonra da eger yeni bir cigir acmayacaksa en azindan o anki populer akimlara kapilmadan HOURS tarzi icten albumler yaparsa ayakta kalmaya devam eder. Siz de Best of'larindan kacinip (ki SOUND AND VISION double best of fena diildir) koleksiyonununa bir Ziggy (suede seviyorsaniz), bir Heroes (U2 seviyorsaniz) katin, pisman olmazsiniz...
Gidip kucukken cok zekiydi, erkeklerden hoslanirdi, cok cirkin bir karisi vardi, ay'a amerikalilar giderken Space Oddity diye inanilmaz karanlik muhtesem bir sarki yapti diye konuya girmek yerine, daha onceki albumlerini atlayip THE MAN WHO SOLD THE WORLD ile baslayalim. Yil 1971, elinizde Mick Ronson diye zamaninin Keith Richards'i ile yarisacak bir gitarist ve ileride Nirvana'nin coverlayacagi "Some say the view is crazy But you may adopt another point of view" diye giden bir sarki, unutmadan bir de albumun kapaginda kadin kiyafeti giyiyorsunuz. Daha superstar olmadiginiz icin "I'd rather stay here with all the madmen Than perish with the sadmen roaming free . . . I'm quite content they're all as sane as me." kelimelerini rahatlikla kullanabiliyorsunuz. Album cok ozel ve de guzel degil, ama net bir baslangic.
1972 yilinda Bowie ileride "ornek" olarak gosterilecek ilk albumu HUNKY DORY'i cikardi. Mick Ronson ve produktor Tony Visconti'nin ustalastiklari album inanilmaz klasikler ve gondermeler iceriyor. "The song for Bob Dylan" Dylan'a, "Queen Bitch" ileride Iggy Pop'unda dahil olacagi ucgenin bir ayagi Lou Reed icin yazilmis, "Oh!You Pretty Things" Bowie'nin kapilarini actigi Glam Androjen gencligi icin mukemmel bir mars, "Andy Warhol" zamaninin sanat ikonu icin, "Life on Mars?" da ileride Ziggy Stardust adini verecegi karakterin ilk adimlari, ve en onemlisi herkesi ileride yapacaklari icin hazirladigi "Changes". Suede son 6 senedir bu albumu yapmaya calisiyor, hala tutturamadilar.
Ayni yil, "I am going to be huge" demis Rolling Stone dergisine Bowie. Yine ayni yil, glam rock'in abidesi ZIGGY STARDUST AND THE SPIDERS FROM MARS'i cikardi. Bu albumle Bowie uzaydan gelen mesih Ziggy ve onun grubunu ortaya cikarir. O kadar ki, daha once bir persona'ya raslamayan rock kulturu onu gercek bir mesih gibi karsilar. Ilk sarki "Five Years" 1913/1938/197? diye net bir sekilde apokaliptik bir bakis acisiyla baslar. "Rock N Roll Suicide", "Suffregate City", "Starman", "John, I'm only dancing", "Velvet Goldmine" albumu gunumuzde hala zevkle dinlenilen sarkilari. Marilyn Manson imajindan muzigine herseyini bu albumden caldi dersem yalan olmaz.
1973 yilinda, acikcasi en kalici tarafi kapagi olan (Ziggy'nin suratindan yildirim makyaji vardir), ALADDIN SANE'i cikardi. Mick Jagger ile iliskisi o zamana mi dayanir bilemem ama "Watch that man" inanilmaz bir Keith calintisi olmasi bir yana "Let's spend the night together" cover'i da bu albumde mevcut. "Jean Genie" ve "Drive in Saturday" disinda kayda deger bir calisma degilse de, Ziggy'nin unune un katan yeni bir album oldu.Ayni yil bir darbe daha, PIN UPS. Sahsen cover albumlerinden nefret ederim, ki bu bir cover albumu. Kritiklerin hala yerden yere vurdugu ilk Bowie albumu, ne desem bos, bu albumu geciyorum.
1974 yili DIAMOND DOGS'a gelince Bowie'nin Ziggy karakterini artik oldurmek istedigini anliyorsunuz. Glam Rock'in butun olanaklarini tuketen Bowie "this ain't rock n roll, this is genocide" diye albumune baslar. "We are the dead", "Rebel Rebel" (You like me and I like it all) hep Ziggy'den kurtulma cabalaridir. Herhangi baska bir artist bu kadar populer olmus bir persona'dan (bknz Alice Cooper) kendini siyirmak istemez, gelin gorun ki Bowie 1974'de Glam Rock ve Ziggy'e veda eder.
1975 yilinda dunya hep yeni bir Bowie ile tanisir. Bowie Lennon ve Elton John ile tanismistir ve ilginc bir kararla cani black soul-funk muzige kaymak istemektedir. Buyrun YOUNG AMERICANS. Yeni imaji yuzunden basinin Thin White Duke adini verecekleri bu period bize "All night she was a young american", ve de "Fame" sarkilarini getirdi.
1976 yilinda Bowie yeni sound'una STATION TO STATION albumuyle devam etti. Acilistaki 10 dakikalik Station to Station sarkisinda "The return of the thin white duke" diye girer. Ozellikle Amerikan piyasasinin dort kolla sarildigi bu yeni sound ve album, ileride Manson'in coverlayacagi Golden Years ("Don't let me hear you say life's taking you nowhere"), TVC15'i iceren ilginc bir album. Daha bu albumden Bowie'nin bu yeni tarz'dan da sikilip yeni birseyler aramak uzere oldugu cok rahatlikla anlasiliyor.
1977 yilinda Bowie sohretinin zirvesinde sunlari yapti. Iggy Pop ile beraber uyusturucu merkezi Berlin'e tasinip orada Brian Eno ile kendini studyo'ya kapanip LOW'u yapti. Pop'un dedigine gore butun diyetleri sosis ve eroin olan Bowie/Pop ikilisi, Berlin'in onlara sunacaklari ile yikanip Pop'a Lust for Life, Nightclubbing, Sister Midnight sarkilarini yaptiracakken, Bowie ambient-rock'un ilk ornegi Sound and Vision, Always crashing in the same car, Warsawa, Weeping Wall, All Saints gibi inanilmaz sarkilara imza atti. (Hatirlatirim U2 daha bundan 16 sene daha Zooropa'yi yapmayacakti)Kritikler bu yeniden yepyeni Bowie'yi yere goge sigdiramazken, Bowie ayni sene daha buyuk bir bomba ile geri geldi. "HEROES". Bir onceki Eno/Bowie calismasindaki Bowie ustunlugu bu albumde Bowie'nin experimental'in krali Eno'ya teslim olmasi ve hayatinin albumune imza atmasina sebep oldu. "Heroes" (we could be heroes just for one day), V2 Schneider, Beauty and the Beast, Secret life of Arabia, Abdulmejit inanilmaz sarkilar. Eger Zooropa, Achtung Baby biraz ilginizi cektiyse Eno/Bowie trilogy'si tam size gore.
1978 yilinda Bowie album yapmak yerine Iggy pop'un avrupa turnesinde keyboard calmayi tercih etti. 1979 yilinda butun avrupayi dolasip Berlin'e geri dondugunde Brian Eno ile son calismasi olan trilogy'nin en ucuk uyesi LODGER'i cikardi. Sarki adlari bile kopuk, mesela Fantastic Voyage, Yasasin (evet TURKCE!!), Afrucan Night Flight, Look back in anger, Boys keep swinging...gozuken odur ki, Bowie icin Thin White Duke'u da oldurme zamani gelmistir.
Sadece 10 senede Glam, Soul ve Elektronik muzikte verdigi eserler goz onunde alinirsa Bowie gercekten 70'larin en ilerici sanatcilarindan biri. Maalesef sanatinin hicbir boyutunda 1980'den itibaren Bowie herkesten iki adim ileride degil, populer neyse onu deneyen bir sanatci oldu. 1980 yilinda yaptigi SCARY MONSTERS AND SUPER CREEPS, onun, "artik ne yapsam satiyor" devrine girdigi ilk mega-satan pop albumu. Ashes to Ashes 80'lerde ilk bir numara olan sarkisi. Dahasi bu sarkiyla Bowie, yeni oyuncagi video klip ile tanisir ve cok sever. 3 sene sonra Nile Rodgers ile yapacagi albumde cok isine yarayacaktir bu yeni oyuncak.
1983 yilinda LET's DANCE cikti. Kimse bu albume en sevdigim Bowie albumu demese de dunyada en cok satan Bowie albumu. Chic'in mimari (daha sonra Notorious, Like a virgin gibi sarkilarda da imzasi olacak) Nile Rodgers ile beraber dehset bir produksiyonla o 80'lerde cok satan mega albumlerden birini yaptilar. Aslinda Iggy Pop destekli China Girl icin bile (ki 6 yil once Berlin'de yazmislardi) deger, ama sonun baslangici burada.1984'de Blue Jean'li TONIGHT'i cikardi. Yine ayni sound, yine ayni piyasa kaygisi. Onu coktan terkeden sadik 70'lerdeki kitlesi ve ona kucak ancak 80'lerin MTV gencligi.
1987'de Bowie NEVER LET ME DOWN'i cikardiginda yaptigi muzikten cok ama cok rahatsiz bir yari-tanri ile karsi karsiya kaldik. Neden hala yaptigini bizde sorgular olduk. Kritikler ve dinleyicisi ayni anda bu albumle Bowie'yi terketti. 1993 yilina kadar Bowie solo bir album cikaramayacakti.
Arada iki tane hard rock grubu TIN MACHINE ile yaptigi albumleri direk kenara firlattiktan ve Iman ile evlendikten sonra yaptigi 1993 tarihli BLACK TIE WHITE NOISE (Yine Nile Rodgers ile amac belli yani) korkunc albumu bir kenara birakirsak, Bowie'nin 1995'de Trent Reznor ile tanismasina geliyoruz.
1995 yili ve OUTSIDE. Brian Eno ile calismasina 16 sene once kaldigi yerden devam etmeye karar veren Bowie yanina Trent Reznor'u da alip SEVEN filminde de kullanilacak Heart's Filthy Lesson'i iceren oldukca ilginc ambient-industrial bir album yapti. 11 sene sonra ilk kez hem kritikler hem de dinleyici kitlesi soyle bir kulak kabartmaya karar verdiler. Acikcasi siradan bir Nine Inch Nails kopyasiydi album, ama zamani dogruydu ve tuttu.1997 yilinda Bowie EARTHLING ile dondu. Bu albumde hem bir cesit Ziggy'i geri getirmek hem de Brian Eno/Trent Reznor soundunu korumak amacindaydi. Ozellikle 1995-96 boyunca Nine Inch Nails ile beraber turnesi ona cok ilham vermis olmali ki, bir tane daha saglam Nine Inch Nails albumu yapiverdi. Kesinlikle kotu degil tabii, ama devir NIN devri artik degildi, ve Bowie artik taklit edilmek bir yana hala birilerini taklit ediyordu.1999 yili ve beklenmedik zerafette ...HOURS albumu. Sanki butun muzikal gecmisine bakip soyler gibi "The pretty things are going to hell/They wore it out, but they wore it well" dedigi zaman, evet, nerede kalmistik dedik hepimiz.
Bowie umarim bundan sonra da eger yeni bir cigir acmayacaksa en azindan o anki populer akimlara kapilmadan HOURS tarzi icten albumler yaparsa ayakta kalmaya devam eder. Siz de Best of'larindan kacinip (ki SOUND AND VISION double best of fena diildir) koleksiyonununa bir Ziggy (suede seviyorsaniz), bir Heroes (U2 seviyorsaniz) katin, pisman olmazsiniz...
0 yorum:
Yorum Gönder